Bóle głowy i migreny nie tylko utrudniają życie osobom dotkniętym tymi schorzeniami, ale także powodują straty ekonomiczne. Nowo opracowane przeciwciała ukierunkowane są na molekularny proces rozwoju migren i mogą w ten sposób zapobiegawczo zmniejszać prawdopodobieństwo wystąpienia ataków migreny.

Przez Hartmuta Göbela

 

Każdego dnia w samych Niemczech około 900 000 osób cierpi na ataki migreny, a 100 000 z nich jest niezdolnych do pracy i przykutych do łóżka z powodu ataków migreny. To sprawia, że ​​migrena jest trzecią najczęstszą chorobą na świecie, po próchnicy zębów i bólach głowy, i jest główną przyczyną niepełnosprawności wśród osób poniżej 50. roku życia. Średnio trzy miliony Niemców codziennie przyjmuje tabletki przeciwbólowe bez recepty. Ponadto w całym kraju w leczeniu ataków migreny stosuje się codziennie prawie 60 000 pojedynczych dawek tryptanów, leków stosowanych w ostrym leczeniu migreny. Choroba ma również znaczący wpływ na gospodarkę: bóle głowy należą do najczęstszych przyczyn krótkoterminowych zwolnień lekarskich. Liczba dni utraconych z powodu nieobecności związanych z migreną w samych Niemczech odpowiada rocznej liczbie godzin pracy 185 000 pracowników zatrudnionych na pełen etat – a jej koszty szacuje się na 3,5 miliarda euro. Do tego dochodzi spadek produktywności spowodowany nieodpłatną pracą w gospodarstwie domowym, opieką nad dziećmi lub opieką nad krewnymi. Ryzyko chorób układu krążenia, zawału serca i udaru mózgu jest od 1,5 do 2 razy wyższe niż u osób zdrowych, podczas gdy ryzyko rozwoju depresji, zaburzeń lękowych lub popełnienia samobójstwa jest od trzech do siedmiu razy wyższe u pacjentów z migreną. Całkowity roczny koszt bólów głowy u osób w wieku 18–65 lat w Europie wynosi ponad 170 miliardów euro. Mimo to w całej Europie mniej niż 20% osób dotkniętych bólem głowy otrzymuje opiekę medyczną, a mniej niż 10% korzysta z profilaktyki lub leczenia doraźnego zgodnie z wytycznymi.

 

Warianty genów zwiększają ryzyko wystąpienia choroby

Nowe badania ujawniły, że pacjenci z migreną wykazują liczne zmienności genetyczne. Obecnie wiadomo, że 38 loci genów z 44 wariantami zwiększa ryzyko wystąpienia migreny. Te warianty genów odpowiadają za przekazywanie, wrażliwość i przetwarzanie impulsów nerwowych. Ponadto regulują one dopływ energii do komórek nerwowych i ścian tętnic. Błony otaczające naczynia krwionośne są największym narządem endokrynnym, produkującym liczne substancje przekaźnikowe, które kontrolują przepływ krwi i regulują reakcje zapalne. Aktywowanych jest tutaj również wiele substancji istotnych dla ważnych procesów regulacyjnych w organizmie. Zaburzenie dopływu energii, na przykład spowodowane stresem oksydacyjnym, może zaburzyć tę regulację i wywołać jej nieprawidłowe funkcjonowanie. Dlatego zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki środowiskowe, behawioralne i społeczne odgrywają znaczącą rolę w rozwoju napadów migreny. Jeśli funkcja nerwów jest zaburzona, substancje zapalne mogą być uwalniane w tętnicach opon mózgowo-rdzeniowych, co prowadzi do zwiększonej wrażliwości opon mózgowo-rdzeniowych. Każde uderzenie serca powoduje pulsujący, pulsujący ból; każdy ruch głowy sprawia ból. Dlatego osoby cierpiące na migrenę starają się leżeć, kiedy tylko jest to możliwe, znacznie ograniczyć aktywność fizyczną i unikać gwałtownych ruchów.

 

Przeciwciała mogą łagodzić ataki migreny

W ostatnich latach naukowcom udało się opracować specyficzne przeciwciała przeciwko substancjom przekaźnikowym, które wyzwalają stan zapalny podczas ataku migreny. Skupiono się tu na peptydzie związanym z genem kalcytoniny, w skrócie CGRP, który jest jednym z najsilniejszych leków rozszerzających naczynia krwionośne i odgrywa kluczową rolę w rozwoju migreny. Po podaniu pacjentom tzw. przeciwciał monoklonalnych, działanie tych substancji zapalnych może zostać zablokowane na kilka tygodni, zmniejszając w ten sposób prawdopodobieństwo wystąpienia ataków migreny. Opracowano przeciwciała: erenumab, galkanezumab, fremanezumab i eptinezumab, które działają bezpośrednio przeciwko CGRP lub blokują receptor CGRP. Te cztery leki zostały przetestowane w licznych, zakrojonych na szeroką skalę, międzynarodowych badaniach, a ich skuteczność została udowodniona. Dane z badań dotyczą migreny epizodycznej z okresem napadów migreny do 14 dni w miesiącu oraz postaci przewlekłej z okresem napadów migreny powyżej 15 dni w miesiącu. W badaniu zbadano między innymi, czy nowe przeciwciała są również skuteczne u pacjentów, którzy nie reagowali na obecnie zatwierdzone leki zapobiegawcze. Jednak badania porównawcze z istniejącymi lekami zapobiegawczymi nie są jeszcze dostępne. Roczne koszty terapii mają wynieść od 6000 do 10 000 euro, ale obecnie nie jest jasne, które rodzaje migreny i którzy pacjenci będą uprawnieni do refundacji przez firmy ubezpieczeniowe. Aby zapewnić opłacalność, nowa immunoterapia będzie prawdopodobnie rozważana tylko wtedy, gdy obecnie dostępne leki przeciwmigrenowe okażą się nieskuteczne, nietolerowane lub przeciwwskazane u pacjenta. Erenumab, pierwsze z czterech przeciwciał, został zatwierdzony w Niemczech w lipcu i będzie dostępny w aptekach od listopada tego roku.

 

Immunoterapia specjalnie do profilaktyki migreny

Przeciwciało wstrzykuje się co cztery tygodnie za pomocą autostrzykawki, podobnej do pena do podawania insuliny. Ponieważ ta immunoterapia jest bierną immunizacją, w której przeciwciała nie są wytwarzane przez organizm, lecz w laboratorium, wstrzyknięcia muszą być regularnie powtarzane. W przeciwieństwie do wszystkich innych obecnie dostępnych leków zapobiegawczych, ta nowa terapia została opracowana specjalnie do profilaktyki migreny. Nie jest konieczne powolne zwiększanie dawki ze względu na nietolerancję i działania niepożądane. Efekt pojawia się w ciągu kilku dni, podczas gdy w przypadku wcześniej dostępnych leków zapobiegawczych efekt często osiągany jest dopiero po tygodniach, a nawet miesiącach. Działania niepożądane, takie jak przyrost masy ciała, wahania nastroju, zmęczenie, spadek energii czy senność, nie występują. W przeciwieństwie do poprzednich leków, które często odstawia się po krótkim czasie z powodu tych działań niepożądanych, pacjenci leczeni tą terapią kontynuują ją długotrwale ze względu na jej dobrą tolerancję i skuteczność. Jednak dostępne dotychczas dane pokazują, że nowa immunoterapia nie zatrzymuje migren, a jedynie zmniejsza ryzyko ataków: średnio bóle głowy zmniejszają się o około jeden do trzech dni w miesiącu. Dzięki temu skuteczność nowej szczepionki jest zbliżona do skuteczności istniejących leków profilaktycznych. Jednak zalety przeważają nad wadami: działanie jest szybkie, lek jest dobrze tolerowany, a nawet pacjenci, którzy nie reagowali na inne metody leczenia, reagują na terapię. Dzięki temu w przyszłości z pewnością uda się pomóc wielu pacjentom w zmniejszeniu nasilenia wyniszczających ataków migreny i powrocie do względnie normalnego życia.

 

Profesor dr n. med. Dipl.-Psych. Hartmut Göbel , specjalista neurologii, jest założycielem i dyrektorem kliniki leczenia bólu oraz centrum migreny i bólów głowy w Kilonii. Jest również inicjatorem i kierownikiem ogólnokrajowej sieci leczenia bólów głowy.

Artykuł w „Frankfurter Allgemeine Zeitung” z 26 października 2018 r