Profesor emerytowany dr Burkhard Bromm obchodził 80. urodziny 30 czerwca 2015 roku. Studiował fizykę, matematykę i medycynę w Tybindze, Hamburgu, Kilonii i Sztokholmie. Habilitował się z fizjologii na Uniwersytecie w Kilonii, objął stanowisko profesora na Uniwersytecie Ruhry w Bochum, a w 1974 roku został kierownikiem Katedry Neurofizjologii Uniwersytetu w Hamburgu. W latach 1977–2000 pełnił funkcję dyrektora zarządzającego Instytutu Fizjologii w Uniwersyteckim Centrum Medycznym Hamburg-Eppendorf. Jego badania koncentrowały się na analizie mechanizmów bólu w ośrodkowym układzie nerwowym oraz neuronalnych korelatach bólu. Jego analizy elektrofizjologiczne dostarczyły przełomowych, nowych spostrzeżeń na temat przetwarzania informacji bólowych oraz neurologicznych podstaw świadomości aktywności mózgu związanej z bólem.

Z okazji 80. urodzin, 3 lipca 2015 r., odbyło się sympozjum Hamburskiej Akademii Nauk na cześć laureata, poświęcone tematowi:

Ból i świadomość

Sympozjum, z dzisiejszej perspektywy, miało na celu zbadanie faktu, że pacjenci mogą modulować ból psychologicznie i psychicznie. Skupiono się na neurofizjologicznych mechanizmach, za pomocą których metody terapeutyczne, takie jak hipnoterapia poznawcza (indukcja hipnotyczna, relaksacja, dysocjacja, analgezja, bezpieczna przestrzeń, dystrakcja, reframing bólu), autosugestia, placebo czy nocebo, mogą wpływać na ból. Omówiono również aktywną, kontrolowaną świadomie zmianę percepcji bólu. Sympozjum doprowadziło zatem do granic „problemu umysł-ciało”. Honorowy uczestnik chciał podkreślić ten centralny temat ludzkiej egzystencji podczas sympozjum. Prof. dr hab. Bromm wyjaśnił: „W wieku 80 lat jest to dozwolone, jeśli w ogóle. Jeśli nie teraz, to kiedy?”.

Po przemówieniu powitalnym wygłoszonym przez dziekana Wydziału Lekarskiego Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Hamburgu, prof. dr hab. Uwe Koch-Gromus, powitania złożyli: prof. dr hab. Jürgen Schwarz z Centrum Neurobiologii Molekularnej w Hamburgu, prof. dr hab. Heimo Ehmke z Instytutu Fizjologii Molekularnej i Integracyjnej Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Hamburgu, prof. dr hab. Wolfgang Jelkmann, prezes Niemieckiego Towarzystwa Fizjologicznego, prof. dr hab. Rolf-Detlef Treede, prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Badań nad Bólem, oraz prof. dr hab. inż. prof. EH Edwin J. Kreuzer, prezes Akademii Nauk w Hamburgu.

Kolejne sympozjum moderował prof. dr Jörn Hennig Wolf, rzecznik hamburskiej Akademii Nauk – grupa robocza „Racjonalne decyzje na niepewnych podstawach”.

Profesor dr Hartmut Göbel z Kliniki Leczenia Bólu w Kilonii przedstawił kliniczne znaczenie dobrowolnych i mimowolnych wpływów poznawczych i afektywnych na ból. Posługując się przykładami klinicznymi i wynikami badań naukowych, zilustrował kluczowe znaczenie komponentów oceniających, afektywnych i poznawczych w odczuwaniu bólu. Współczesna terapia bólu opiera się na zastąpieniu wcześniejszego, liniowo-przyczynowego modelu bólu. Fizjologiczne, biochemiczne, behawioralne i subiektywne mechanizmy poznawcze, w tym przetwarzanie systemowo-teoretyczne, determinują świadome odczuwanie bólu i muszą być przedmiotem praktycznej terapii. Tylko w ten sposób można zrozumieć i skutecznie leczyć powstawanie, podtrzymywanie i przewlekanie się bólu.

Dr Falk Eippert z Uniwersytetu Oksfordzkiego przedstawił badania eksperymentalne dotyczące wpływu placebo podczas stymulacji nocyceptywnej bodźcami laserowymi. Poparł te ustalenia eksperymentami obrazowania mózgu. Jego wyniki połączyły obserwacje kliniczne z badaniami neurofizjologicznymi. Falk Eippert i jego współpracownicy wykorzystali funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI) do obserwacji rdzenia kręgowego uczestników eksperymentu, podczas którego doświadczali bólu. Naukowcy odkryli między innymi, że nawet komórki nerwowe rdzenia kręgowego reagowały mniej aktywnie na ból spowodowany ciepłem o takim samym natężeniu, gdy badany spodziewał się ulgi w bólu po podaniu placebo.

Profesor dr Rolf-Detlef Treede, kierownik Katedry Neurofizjologii Uniwersytetu w Heidelbergu i prezes Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu, wyjaśnił znaczenie sygnałów EEG i MEG dla procesów świadomościowych związanych z bólem. Przedstawił nowe odkrycia dotyczące potencjałów poznawczych, które ulegają osłabieniu pod wpływem znieczulenia i wzmocnieniu przez koncentrację uwagi lub rozproszenie uwagi. Szczegółowo wyjaśnił struktury mózgu odpowiedzialne za ten proces i omówił neurofizjologiczne korelaty bólu i swędzenia.

Profesor dr Gerhard Roth z Instytutu Badań Mózgu Uniwersytetu w Bremie, przewodniczący Niemieckiej Narodowej Fundacji Akademickiej w latach 2003–2011, omówił odkrycia dotyczące neurofizjologii świadomości i wolnej woli, a także świadomych i celowych decyzji. Wyjaśnił struktury i funkcje układu limbicznego oraz neuronalne podstawy afektów i emocji. Nieświadomość w dużej mierze determinuje świadomość; rozwija się ontogenetycznie przed świadomością i bardzo wcześnie ustala podstawowe struktury interakcji z samym sobą i naszym otoczeniem. Emocjonalna pamięć doświadczalna ma pierwsze i ostatnie słowo w kształtowaniu naszych pragnień i intencji oraz w ostatecznej decyzji dotyczącej ich realizacji.

W swoim wykładzie zatytułowanym „O wolności tłumienia bólu” sam laureat poruszył kwestię możliwości wolnej woli w zakresie zmiany bólu. Ból, jak wyjaśnił, może odwracać uwagę od wszelkich innych doświadczeń. Opierając się na wynikach badań klinicznych i eksperymentalnych, rozwinął temat tego, jak można modyfikować przebieg doznań bólowych i jakie mechanizmy neuronalne leżą u podstaw tego procesu. Liczne odkrycia wykazały, że fizycznie mierzalne procesy neurologiczne niezbędne do świadomego i celowego działania rozpoczęły się na długo przed tym, zanim osoba doświadczająca bólu dostrzeże świadomą decyzję. Pojęcie wolnej woli staje się zatem również produktem procesów neurologicznych, które zaszły na długo przed tym, zanim samo działanie zostanie świadomie dostrzeżone i wykonane.

Wyjaśnienia te wskazywały na ograniczenia ludzkiej świadomości i podstawy osobistej odpowiedzialności jednostki za uczucia, wolność i wolę.

Sympozjum zakończyło się wieczorem poświęconym Rickmerowi Rickmersowi.

Poniższy film przedstawia wypowiedzi badacza mózgu prof. dr. hab. Bromma na temat wolnej woli wygłoszone przy okazji poprzedniego wykładu w Akademii Hermanna-Ehlersa w Kilonii.