Kodeks postępowania
W przeciwieństwie do leczenia migreny i napięciowych bólów głowy, w przypadku klasterowych bólów głowy, strategie terapii niefarmakologicznej mają drugorzędne znaczenie. Chociaż dokładny charakter związku między klasterowymi bólami głowy a spożyciem nikotyny jest nadal niejasny, spożycie nikotyny jest uważane za jedyny czynnik, na który osoba dotknięta tą przypadłością może wpływać, aby zapobiec przejściu epizodycznego klasterowego bólu głowy w postać przewlekłą.
Wytyczne behawioralne dotyczące bólów głowy klasterowych
Rozsądny:
- Unikaj czynników wyzwalających w okresach zwiększonej aktywności (alkohol, azotany, pobyty na dużych wysokościach)
- Ogólna abstynencja od spożycia nikotyny
Nieskuteczny:
- Techniki relaksacyjne
- Techniki radzenia sobie ze stresem
- Zabiegi fizjoterapeutyczne lub fizyczne
- akupunktura
Terapia atakowa
Tlen w klastrach
U zdecydowanej większości pacjentów opioidowe i nieopioidowe leki przeciwbólowe są nieskuteczne w leczeniu napadów klasterowego bólu głowy. Jedynie inhalacja 100% tlenem i podskórne wstrzyknięcie 6 mg sumatryptanu okazały się niezawodnie skuteczne.
W leczeniu napadu, inhalacja czystego tlenu przez maskę twarzową jest szczególnie delikatna i skuteczna. Prawidłowe postępowanie i odpowiednie informacje są niezbędne. Można przepisać przenośną butlę z tlenem. Skuteczną alternatywą jest zastrzyk sumatryptanu, który można samodzielnie podać podskórnie za pomocą autostrzykawki.
- Tlen (wdychanie 100% O2, co najmniej 10 l/min przez 10 minut z maską twarzową)
- Sumatryptan (6 mg podskórnie)
Drugi wybór
- Sumatryptan (20 mg do nosa)
- Zolmitryptan (2,5 – 5 mg doustnie, 5 mg donosowo)
Trzeci wybór
- Wstrzyknąć lidokainę (4% roztwór) do otworu nosowego po stronie bólu
tlen
Wdychanie 100% tlenu w tempie 7 litrów na minutę przez około 15 minut łagodzi lub kończy ataki u około dwóch trzecich pacjentów w ciągu 15 minut. Zastosowanie na początku ataku jest szczególnie skuteczne. U pacjentów z zatkanym nosem lub katarem zaleca się stosowanie maski twarzowej. Mechanizm działania wydaje się polegać na ostrym zwężeniu naczyń śródmózgowych. Do zalet tlenu należą jego wyjątkowo dobra tolerancja, brak interakcji z lekami stosowanymi w profilaktyce klasterowych bólów głowy oraz możliwość nieograniczonego powtarzania leczenia w przypadku nawracających ataków w ciągu tego samego dnia. Najpoważniejszą wadą, pomimo dostępności przenośnych butli z tlenem, jest jego ograniczona praktyczność. Ponadto, w przeciwieństwie do sumatryptanu, tlen nie wykazuje działania profilaktycznego bezpośrednio po skutecznym podaniu.
Sumatryptan sc.
Podskórne podanie sumatryptanu w dawce 6 mg za pomocą autostrzykawki lub ampułkostrzykawki jest zdecydowanie najskuteczniejszą metodą leczenia napadów klasterowego bólu głowy. Około 75% leczonych napadów ustępuje w ciągu 15 minut, a efekt często pojawia się już po kilku minutach. Długoterminowe badania wykazały, że ta doskonała skuteczność utrzymuje się przez cały okres leczenia. Nie zaobserwowano bólów głowy wywołanych lekami. Sumatryptan jest generalnie bardzo dobrze tolerowany przez pacjentów z klasterowym bólem głowy, nawet w zgłoszonych przypadkach przedawkowania, przy czym w ciągu 24 godzin można podać do 8 zastrzyków. Teoretycznie maksymalna dawka jest ograniczona do 2 x 6 mg w ciągu 24 godzin. Należy pamiętać, że sumatryptanu nie należy łączyć z metysergidem ani winianem ergotaminy w profilaktyce klasterowego bólu głowy. Ponadto należy przestrzegać ogólnych przeciwwskazań do stosowania sumatryptanu.
Donosowe preparaty sumatryptanu (20 mg) i zolmitryptanu (5 mg) również okazały się skuteczne w badaniach kontrolowanych. Jednak w porównaniu z sumatryptanem podawanym podskórnie, początek działania jest znacznie opóźniony, a ogólna skuteczność jest niższa. W pojedynczych przypadkach, po podaniu czterech dawek 4% roztworu lidokainy do otworu nosowego po stronie chorej, z głową odchyloną do tyłu o 45° i obróconą o 30° w stronę bólu, może przynieść ulgę w bólu. Jednak w większej, otwartej serii przypadków, efekt był słaby. Ponadto, początek działania wydaje się być opóźniony w porównaniu z sumatryptanem podawanym podskórnie i tlenem.